ปีที่ผ่านมานั้น ผู้นำหลายคนต้องรับมือกับปัญหาต่างๆในการทำงานมากมาย หลายคนก็ก้าวผ่านมาได้ แต่บางคนก็ยังคิดไม่ตกว่า ทำไมปัญหาเดิมๆ ยังคงไม่หายไป บางทียิ่งแก้เหมือนยิ่งสร้างปัญหามากกว่าเดิม ยิ่งในปีนี้ มีแนวโน้มว่าการเปลี่ยนแปลงต่างๆ กำลังคืบคลานเข้ามาทุกที ความท้าทายของผู้นำจึงอยู่ที่ว่าจะเผชิญหน้าอย่างไร และต้องคิดแบบใดจึงจะแก้ไขปัญหาได้อย่างเหมาะสม

ทางจิตวิทยานั้น ผู้บริหารทีมงานหรือองค์กร ที่แก้ไขปัญหาไม่ขาดนั้น คือคนมักตกอยู่ในกับดักทางความคิดหรือ cognitive bias ครับ ซึ่งสภาวะนี้ทำให้ไม่สามารถแก้ปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพและรอบคอบ เพราะ กับดักเหล่านี้อาจบิดเบือนการรับรู้ข้อมูล การตัดสินใจ และการลงมือปฏิบัติได้

ตัวอย่างของกับดักทางความคิดที่พบบ่อยมีดังนี้

1. กับดักการมองสั้น (Short-termism)

ผู้นำบางคนเน้นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า หรือคำนึงถึงผลประโยชน์ระยะสั้นมากเกินไป จนละเลยแนวทางการแก้ปัญหาที่ยั่งยืนในระยะยาว ส่งผลให้ปัญหายังคงหมักหมม จากรากปัญหาที่เน่าเรื้อรัง และแสดงผลลัพธ์ที่ไม่ดีในอนาคตได้

2. กับดักความมั่นใจเกินเหตุ (Overconfidence Bias)

ผู้นำบางคนอาจมั่นใจในความสามารถ ความรู้ หรือการคาดการณ์ของตนเองมากเกินไป โดยไม่ได้มีการตรวจสอบข้อเท็จจริงหรือสมมติฐานอย่างเป็นระบบ ทำให้การตัดสินใจคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริงและนำไปสู่การแก้ปัญหาที่ไม่เหมาะสม

3. กับดักการยืนยันความเชื่อเดิม (Confirmation Bias) 

ข้อนี้คล้ายกับด้านบน ต่างตรงการเน้นที่ความเอนเอียงในการเลือกข้อมูล มากกว่าการเชื่อมั่นว่าตัวเองเก่ง

โดยที่ผู้นำอาจมองหาหรือให้คุณค่ากับข้อมูลที่สนับสนุนแนวคิดหรือความเชื่อที่ตนมีอยู่แล้ว ในขณะเดียวกันเพิกเฉยหรือให้ความสำคัญน้อยกับข้อมูลที่ขัดแย้งหรือท้าทายแนวคิดนั้น ๆ ส่งผลให้มุมมองแคบและขาดการเปิดรับแนวทางใหม่ ๆ

4. กับดักการยอมรับสถานะเดิม (Status Quo Bias)

อาจเกิดได้สองกรณีคทอ การคุ้นเคยกับสถานการณ์เดิม ๆ ทำให้ผู้นำบางคนไม่กล้าหรือไม่ต้องการเปลี่ยนแปลง เพราะเกรงว่าจะเสี่ยงหรือต้องเผชิญความไม่แน่นอน 

ในอีกกรณีนั้น อาจเกิดจากการแก้ไขปัญหาในแบบเดิมๆ ที่เคยชิน แม้ว่าบริบทอาจเปลี่ยนไปแล้ว แนวๆ "ก็เคยทำกันมาแบบนี้ตลอด จะเปลี่ยนทำไม" 

ซึ่งการแก้ปัญหาอาจจำเป็นต้อง “คิดนอกกรอบ” หรือปรับเปลี่ยนวิธีการบริหารตามยุคสมัยและสถานการณ์

5. กับดักจมทุน (Sunk Cost Fallacy)

ผู้นำอาจหลงติดกับการลงทุนไปในทรัพยากร เวลา หรือเงินในโครงการ หรือแนวทางที่ไม่ก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ต้องการแล้ว แต่ยังคงเดินหน้าต่อเพียงเพราะเสียดายสิ่งที่ได้ลงทุนไป โดยไม่พิจารณาว่าในอนาคตจะคุ้มค่าหรือไม่ รู้สึกตัวอีกทีอาจจะกลับตัวก็ไม่ได้ จะก้าวต่อไปก็ไม่ถึง แบบพี่เบิร์ดบอกก็มี

ในแวดวงธุรกิจ มีคนกล่าวว่า ปีก่อนนั้นเผาหลอก ปีนี้สิเผาจริง 

จึงอยากให้ผู้นำได้ลองตระหนักถึงกับดักทางความคิดเหล่านี้ว่ามีเกิดกับเราหรือไม่ และฝึกฝนการคิดเชิงวิพากษ์ การเปิดรับข้อมูลใหม่ ๆ รวมถึงการส่งเสริมวัฒนธรรมวิจารณ์เชิงสร้างสรรค์ 

จึงจะช่วยให้ผู้นำปรับปรุงกระบวนการตัดสินใจเตรียมพร้อม และสามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนยิ่งขึ้นครับ